Nasa’nın Mars Curiosity keşif aracı, son altı aydır Kızıl Gezegen’de dikkat çekici bir jeolojik oluşumu araştırıyor. Mount Sharp’ın eteklerinde yer alan ve yer yer altı metreye kadar yükselen kutu şeklindeki sırt yapıları, hem morfolojileri hem de olası oluşum süreçleri nedeniyle bilim dünyasının odağında bulunuyor. İlk olarak 2006 yılında yörüngedeki gözlemler sırasında tespit edilen bu yapılar, bugün Curiosity’nin doğrudan saha incelemesine konu oluyor. Araştırmanın temel amacı, bu sıra dışı oluşumların Mars’ın geçmişteki su varlığıyla bağlantısını ortaya koymak ve olası antik mikrobiyal yaşam izlerine dair kanıt aramak. Mount Sharp eteklerindeki “kutu” yapılar nasıl oluştu?
Söz konusu sırtlar, uzaydan bakıldığında örümcek ağına benzer bir desen oluşturuyor. Bu görüntü ilk kez 2006 yılında Mars Reconnaissance Orbiter üzerindeki HiRISE kamerası tarafından kaydedildi. Yapılar, yaklaşık üç mil yüksekliğe ulaşan Mount Sharp’ın çorak yamaçlarında, yüzeyde belirgin bir ağ dokusu oluşturuyor. Bu ağ benzeri yapı, jeolojik olarak rastgele oluşmuş kırıklar değil. Belirli bir düzeni ve tarihsel süreci işaret ediyor.
Bilim insanlarının mevcut hipotezine göre bu kutu biçimli oluşumlar, milyarlarca yıl önce bölgede var olan göl ve nehir sistemlerinin kurumasının ardından ortaya çıktı. Dünya’daki benzer yapılarla kıyaslandığında süreç daha net anlaşılabiliyor. Yeraltı suyu, kayaçların altındaki çatlak ağlarında dolaşırken mineralleri çözerek taşır ve bu çatlakların yüzeylerini mineral birikintileriyle kaplar. Zaman içinde çevredeki daha yumuşak kayaçlar aşındığında, geriye minerallerle güçlenmiş daha sert sırtlar kalır. Mars’taki yapılar da benzer bir mekanizmanın sonucu olabilir. Bu durum, bölgenin geçmişte aktif bir yeraltı su sistemi barındırdığına işaret ediyor.
Ancak araştırmacıların yanıt aradığı kritik sorulardan biri, bu yapıların neden bu kadar yüksekte bulunduğu. Mount Sharp’ın bu kesiminde kutu şeklindeki sırtların varlığı, geçmişte yeraltı su seviyesinin oldukça yüksek olabileceğini düşündürüyor. Eğer su tablası dağın bu kesimlerine kadar ulaştıysa, bu yalnızca kısa süreli bir nemli dönemden ziyade, daha uzun soluklu ve istikrarlı bir hidrolik sistem anlamına gelebilir. Bu da Mars’ın erken dönem iklimine dair mevcut modelleri yeniden değerlendirmeyi gerektirebilir. Rice Üniversitesi’nden görev bilimciler, bu yükseklik verisinin önemine dikkat çekiyor. Yeraltı su seviyesinin beklenenden daha yukarıda olması, suyun Mars yüzeyinde tahmin edilenden daha uzun süre kalmış olabileceği anlamına geliyor. Bu tür bir senaryo, yaşam için gerekli kimyasal ve fiziksel koşulların da daha uzun süre korunmuş olabileceğini düşündürüyor. Özellikle tuzlu sıvı suyun daha sıcak yeraltı ortamlarında dolaşmış olması, erken Dünya’daki mikrobiyal yaşam alanlarıyla benzerlik kurma imkânı sunuyor.
Curiosity’nin bölgedeki çalışmaları yalnızca görsel incelemeyle sınırlı değil. SUV boyutundaki gezici araç, dar ve yer yer riskli sırtlar arasında güvenli geçiş rotaları arıyor. NASA Jet Propulsion Laboratory’den operasyon sistemleri mühendisi Ashley Stroupe, bazı sırtların üzerinde ilerlemenin otoyolda sürüş hissi verdiğini ancak çukur ve gevşek zemin geçişlerinde tekerleklerin kayma riski taşıdığını belirtiyor. Bu durum, Mars yüzeyindeki keşiflerin yalnızca bilimsel değil aynı zamanda mühendislik açısından da hassas bir denge gerektirdiğini gösteriyor. Robotik kolunun ucundaki matkapla kaya örneklerini öğüten Curiosity, elde ettiği tozu hem X ışını analizine tabi tutuyor hem de yerleşik fırın sisteminde ısıtarak mineral bileşimini inceliyor. Yapılan analizlerde kil minerallerinin izlerine rastlanmış olması, suyun bu bölgede kimyasal dönüşümler yaratacak kadar uzun süreli varlık gösterdiğini destekliyor. Kil oluşumu genellikle suyla uzun süreli temasın bir göstergesi olarak kabul ediliyor ve bu nedenle astrobiyolojik açıdan önem taşıyor.
Bölgedeki keşif sürecinin önümüzdeki ay tamamlanması planlanıyor. Curiosity’nin Mount Sharp eteklerindeki yolculuğu ise devam edecek. NASA’nın Jet Propulsion Laboratory ekibi, özellikle dağın sülfat bakımından zengin üst katmanlarını inceleyerek Mars’ın milyarlarca yıl içinde nasıl dramatik bir iklim değişimi yaşadığını anlamaya çalışıyor.
